De geschiedenis (en daarmee het heden) leest als een boek

Lezen doe ik graag. De afgelopen maanden ging het ten koste van mijn andere hobby's. In een uitverkoop had ik de "Berlijn Trilogie" van Philip Kerr (1956-2018, geboren in Edinburgh) gekocht: de hemel in geprezen door de Volkskrant. Dat beviel me zo goed, dat ik op zoek ben gegaan naar de overige boeken met betrekking tot Bernie Gunther (hoofdpersoon). Voor een prikkie op Marktplaats: 10 boeken naast de trilogie. En het laatste boek, omdat de schrijver overleden is, is inmiddels besteld bij De Slegte. Lezen hoeft niet duur te zijn.

In deze serie komt bijna alles samen wat me interesseert: thriller/detective, geschiedenis (feiten en fictie sterk verweven) en een goed geschreven boek. Verslavend gewoon. En heel actueel. De geschiedenis herhaalt zich niet, maar "rijmt", zegt men. En dat klopt wel. Heel veel is herkenbaar in de huidige geopolitieke ontwikkelingen. Dat is zorgwekkend. Zo vlak voor 4 en 5 mei leek het me goed om hier een blog aan te wijden.

Het gaat over een Duitse rechercheur (later commissaris) Bernie Gunther in de periode voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. We zijn vaak geneigd om de oorlog vooral als Nederlander te zien. Dit geeft toch een ander licht op de zaak. Na de Eerste Wereldoorlog is Duitsland berooid achtergebleven. Hitler is dan een kunstschilder, die niet weet door te breken en zijn heil zoekt in de politiek. Als populist verwerft hij veel aanhang. Nadat de werkloosheid bij de Grote Depressie in 1929 fors toenam, grepen de Nazi's de macht. Dat betekende het einde van de democratie in 1932 in Duitsland.

De (14) boeken beschrijven hoe het land steeds meer veranderde in een militaire dictatuur. Om kans te maken op een baan moest je lid worden van de partij. Het volk werd rijp gemaakt voor weer een nieuwe oorlog.

We volgen Bernie als militair richting Rusland, waar hij gedwongen wordt vreselijke dingen te doen. Overigens waren de Russen mogelijk nog erger. Hij laat zich afkeuren en komt via een kamp in Berlijn terecht, waar hij zijn beroep weer oppakt. Omdat hij geen Nazi wil worden (verplicht voor overheidsfuncties), besluit hij prive detective te worden. Vermissingszaken genoeg in Nazi Duitsland. Door de diverse boeken heen wordt zijn hulp op alle mogelijke wijzen ingeroepen. Een andere periode is hij hoteldetective in een beroemd hotel.

Hij verzeilt in lastige situaties, waarbij men hem moorden in de schoenen schuift om hem zo de mond te snoeren. Uiteindelijk verslijt hij een aantal valse identiteiten. Gaandeweg verliest Duitsland de oorlog. De Russen rukken op in het oosten en de RAF bombardeert het land tot een puinhoop vanuit het westen.

In de boeken komt het allemaal voorbij: het toenemende populisme vanuit een ontevreden bevolking, de massagraven in Polen, de vele concentratiekampen (waarin hij ook enige tijd moet zien te overleven), de bezetting door de vier machten Frankrijk, Engeland, de VS en Rusland, de verdeling van Berlijn in Oost en West, moordzuchtige bendes in Oost-Europa, Parijs tijdens de oorlog en de ondergang van het vooral met Joden bevolkte passagiersschip de Gustloff met duizenden doden tot gevolg. Uiteindelijk vlucht hij met een vals paspoort naar Argentinië. Via Cuba en de VS komt hij weer in Duitsland terecht. Op leeftijd werkt hij na de oorlog als conciërge in een hotel aan de Franse Rivièra. Opgejaagd door het Oost Duitse regime vlucht hij terug naar Duitsland, waar hij als Duitser tussen de Duitsers in de anonimiteit kan verdwijnen. Hij wordt dan lijkenwasser in een ziekenhuis. Deze opsomming is niet compleet: ieder boek kent zijn eigen plot op een andere plaats in een ander tijdsgewricht.

Het is een man die niet zijn mond kan houden als het moet. Een Duitser die zijn land ziet veranderen in een corrupte bende. Hij wordt een cynische oude man, soms zelfs lomp op z'n tijd. Maar rechtvaardig en vooral inventief. Er komen diverse romances in het boek voor. Hij krijgt regelmatig klappen en lost met enige moeite de grootste mysteries op. Hierdoor weet hij tijdens dat regime te overleven. Steeds opnieuw heeft men hem nodig. In de boeken komen Heydrich, Goebbels, Martin Bormann, Erich Koch en andere bekende Nazi's voor. Maar ook de schrijver / spion Somerset Maugham. Hij verblijft onder andere in het Theehuis van Hitler aan de Obersalzberg om een moord op te lossen.

Vrijwel alles uit die periode voor, tijdens en na de oorlog komt aan de orde als achtergrond voor zijn onderzoeken als rechercheur of P.I. Zoals Duitsland in die periode wordt beschreven, had ik nog niet eerder gelezen. Oorlog kent alleen verliezers. Een waarheid die we als mensheid nog steeds niet begrepen hebben. Er zijn zoveel overeenkomsten met de huidige tijd: het toenemende populisme, de macht, het liegen en bedriegen, de zelfverrijking en de minachting voor minderheden die overal de schuld van krijgen. Het opzetten van bevolkingsgroepen tegen elkaar. Pure armoede in eerste instantie voor Joden en ieder die de Nazi's niet zinden (Sinti, homo's, gehandicapten), later voor het hele Duitse volk dat weer een oorlog heeft verloren en ook voor heel Europa.

Ik was indertijd een liefhebber van The Singing Detective. Dat sfeertje, ik weet niet hoe ik dat moet beschrijven, is in deze boeken fantastisch om te beleven. Ik heb er een winter over gedaan om 12 boeken tot dusver te lezen. Bezig met het dertiende boek en de laatste is besteld. De boeken van Kerr zijn internationaal geprezen en bekroond.

Niet iedere Duitser was een Nazi. Net zomin als dat niet iedere Nederlander een verzetsheld was. Propaganda en miscommunicatie brengen (ontevreden) mensen op een verkeerd pad. Een goed ding om te herinneren als het straks weer 4 en 5 mei is.

Overigens is er een serie van drie boeken, die dezelfde periode beschrijft voor een redersfamilie Van der Zwan in Scheveningen. "Het brakke water" geschreven door Jaap van der Zwan. Daarbij kiest een van de twee zonen voor zijn Duitse vrouw en wordt lid van de NSB. We weten hoe dat afliep. Een verhaal tegen de achtergrond van de tragedie rond de vissersplaats, die in feite te laat zijn haven kreeg. De Atlanticwal, waardoor de Scheveningers moesten vertrekken. De opkomst en ondergang van de visserij. Het boek is heerlijk om te lezen.

En dan is er zeer recent "Het verhaal van de Oorlog, Scheveningen 1940-1945", door Danny Verbaan, verschenen. Het boek is uitgegeven door zijn dochter, omdat deze bekende journalist voortijdig overleed. Volgens de recensies zeer lezenswaardig.

Kortom, genoeg om te lezen voor ieder, die geïnteresseerd is in geschiedenis en de huidige geopolitiek, een goede thriller / detective of die graag een pageturner leest. Want dat zijn het, stuk voor stuk. Een aanrader!